ԱՎԵՏԻՔ+ԻՍԱՀԱԿՅԱՆ

=ԱՎԵՏԻՔ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆ = =ՆԱԽԱԳԻԾ ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ =

ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ ԱՆԻ,ՍԱՐԳՍՅԱՆ ՀԱՅԱՐՓԻ
1875թ․հոկտեմբերի 30- Ալեքսանդրապոլում(այժմ՝ Գյումրի) ծնվել է Ավետիք Սահակի Իսահակյանը ։ 1885թ․-երբ ցարական կառավարությունը փակում է հայկական դպրոցները,մեկ տարի հաճախում է ռուսական դպրոց,ապա սովորում է Հառիճի վանքի երկդասյան դպրոցում։ 1889թ․-ավարտում է Հառիճի վանքի դպրոցը և ընդունվում Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի երրորդ դասարանը։ 1891թ․-գրել է «Ցաված սիրտս երգեր հյուսեց»բանաստեղծությունը,որի մեջ բացահայտվում է սեփական երգի էությունը։ 1892թ․-գրել է «Ծաղիկ էի նորաբողբոջ»բանաստեղծությունը։ 1892թ․-հանձնելով քննություններ` ստանում է ավարտական վկայական։ 1893թ․- ընդունվել է Լայպցիգի համալսարան որպես ազատ ունկնդիր: 1893թ․-գրել է «Մայրիկիս»բանաստեղծությունը,որի մեջ մոր կերպարը միահյուսվում է հայրենիքի կերպարին։ 1894թ․-նրա գրած «Կենսական ծովի հույզերի միջին» բանաստեղծության մեջ պոռթկում է նրա չհամակերպվող ոգին, հորդում ծառացող ու ազատատենչ կենսասիրությունը։ 1895թ․-գրել է «Մութը գրկած գետ ու գետին»բանաստեղծությունը,որի մեջ փոխադրվում է բնության և մարդու ներքին հաղորդակցության խորհրդարանները։ 1895թ․- վերադառնալով Լայպցիգից՝ ընդգրկվել է նորաստեղծ ՀՀԴ կուսակցության Ալեքսանդրապոլի կոմիտեի մեջ, մասնակցել Ալեքսանդրապոլից Արեւմտյան Հայաստան ուղարկվող զինյալ խմբերի ստեղծմանը, զենք և դրամական միջոցների հայթհայթման գործին: 1896թ․- մեղադրվելով հակացարական գործունեության մեջ` ձերբակալվել է և մեկ տարի արգելափակվել Երևանի բերդում: 1896-1913թթ․-,,Հայդուկի երգերից,, Այդ շարքից` «Ավետիք Իսահակըանի անմահ հիշատակին»-գրել է 1896թ.,անդրադարձել 1899թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Մուրճ» ամսագրում, Թիֆլիս, 1899թ. «Բարեկամիս կիշատակին» խորագրով: Բանաստեղծությունը կազմված է եղել երկու մասից, առաջինը` «Էս ի՞նչ դարդ էր չոր քամու պես», երկրորդը «Էն արծի՞վն էր թըռա՜վ, գնաց…»: Հետագայում տրոհվել է երկու առանձին բանաստեղծությունների: Առաջինը տպագրել է «Բանաստեղծություններ», Բաքու, 1903թ., «Ընկերիս հիշատակին» վերնագրով, երկրորդը` «Դրոշակ», Ժնև, 1900թ., «Ավետիք Իսահակյանի հիշատակին», «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: «Լուռ գիշերին մտքիս դիմաց…»-գրել է 1898թ.21 մարտի, Ալեքսանդրապոլ: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Մուրճ», Թիֆլիս, 1900թ., «Լուռ գիշեշին…» վերնագրով, այնուհետև` «Դրոշակ», Ժնև, 1902թ., անվերնագիր,«Հայ-գուսան» ստորագրուտյամբ: Ապա մի քառատողի կրճատումով,որոշակի փոփոխություններով` «Երգեր ու վերքեր», 1908թ.: «Ազիզ մերի՛կ, քեզի թողի…»-գրել է 1898թ. 12 հոկտեմբերի, Օդեսա: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1899թ., «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: Այնուհետև` «Աշխատավոր», Թիֆլիս, 1920թ., 21 մարտի «Հայ-գուսան» ստորագրուտյամբ: «Հայրենիք», Բոստոն, 1959թ., 18 հոկտեմբերի, «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ, 1960թ: «Խորհրդային Հայաստան», 1987թ: «Սերոբի հիշատակին»-գրել է 1899թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1901թ., ստորագրությամբ` «Հայ-գուսան»: Այնուհետև` «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ, 1960թ.: «Խորհրդային Հայաստան», 1987թ.: «Գրական թերթ», 1989թ., հոկտեմբերի 13: «Գուրգենի անմահ հիշատակին»-գրել է 1900թ: Տպագրվել է առաջին անգամ ` «Դրոշակ», Ժնև, 1900թ., ստորագրությամբ` «Հայ-գուսան»: Այնուհետև` «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ, 1960թ.: «Խորհրդային Հայաստան», 1987թ.: «Գրական թերթ»,1989թ., հոկտեմբերի 13: «Հազա՜ր բարով, հպարտ սարե՛ր» -գրել է 1900թ: Տպադրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1900թ. «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: Այնուհետև` «Բազմավեպ», Վենետիկ, 1909թ.: «Աստղիկ», Վենետիկ, 1911թ.: «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ, 1960թ.: «Խորհրդային Հայաստան», 1987թ.: «Ինձ տեղ տվեք, Սիփան սարե՜ր…»-գրել է 1900թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1900թ., «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: Այնուհետև` «Հայրենիքի հետ», Երևան, Հայպետհրատ, 1942թ.: «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ,1960թ.: «Սալնո ձորերում,կըռվի ձորերում…»-գրել է 1900թ. Սեպտմբերի 19-ին, Քյուսնախտում: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1900թ., «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ, այնուհետև առանց փոփոխությունների` «Երգեր ու վերքեր», 1908թ.: «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ, 1960թ.: «Երբ ես մեծացա, տղամարդ դարձա…»-գրել է 1900թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1900թ., «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: Այնուհետև` «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ, 1960թ.: «Խորհրդային Հայաստան», 1987թ.: «Է՜յ, ջա՛ն-հայրենիք,ինչքա՜ն սիրուն ես…»-գրել է 1900թ, Ժնևեւմ, Եվրոպա կատարած ուղևորության ժամանակ: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1900թ., «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ, նույն տեսքը` «Երգեր ու վերքեր», 1908թ.: «Վեհ ազատության սերը չէ մենակ…»-գրել է 1900թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1900թ., «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: Այնուհետև` «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ,1960թ: «Ճամփես արունի հետք թողեր, կերթա…»-գրել է 1900թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Դրոշակ»,1900թ., «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: Այնուհետև` «Երգեր ու վերքեր», 1908թ.: «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ, 1960թ: «Խորհրդային Հայաստան», 1987թ.: «Սուրբ հայրենիքս երգել կուզի…»-գրել է 1902թ.: Տպագրվել առաջին անգամ` «Դրոշակ», Ժնև, 1902թ., «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ: Այնուհետև` «Հայդուկի երգեր», Բեյրութ, 1960թ.: «Որսկան ախպե՛ր, սարեն կուգաս»-գրել է 1900թ., նոյեմբերի 19, Բալախան: Առաջին տպագրությունը` «Լույս» պատկերազարդ օրացույց-հանդես 1904թ., Թիֆլիս, «Պսակ» վերնագրով: Այնուհետև, որոշակի փոփոխություններով ու առանց վերնագրի` «Բանաստեղծություններ» 1903թ.: Վերջնական տեքստը ` «Երգեր ու վերքեր», 1908թ.: «Ձեր շարքերի մեջ կտրիճ ընկերներ…»-հավանաբար գրված է 1900-ական թվականների առաջին կեսին: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Գրական թերթ», 1985թ., հոկտեմբերի 25, «Նոր շիվեր Իսահակյանի պոեզիայի կենաց ծառից» ընդհանուր խորագրի տակ: «Մեր ճակատագիրը»-գրել է 1905թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Արշալույս», Թիֆլիս, 1905թ., հոկտեմբերի 28: Երկրորդ անգամ` «Երգեր ու վեքեր», 1908թ., առանց ենթախորագրի, աննշան փոփոխություններով: «Ես ձեզ ասւմ եմ, որ ժամն է հասել…»-գրել է 1905թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Արշալույս», Թիֆլիս, 1905թ., նոյենբերի 13: «Մասիսի մռայլ, խոժոռ ժայռերի…»-գրել է 1905թ.: Իսահակյանի կենդանության որոք չի տպագրվել: «Քաջերին»-գրել է 1906թ., հունվարի 8, Ալեքսանդրապոլ: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Մուրճ» ամսագրում. Թիֆլիս, 1906թ.: «Սաքոյի գեղեցիկ հիշատակին»-գրել է 1908թ.: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Գրական թերթ», 1989թ., հոկտեմբերի 13, «Հայ ազատամարտի հերոսների իսահակյանական ներբողները» ընդհանուր խորագրի տակ: «Բաշերն ալեծուփ, բաշերն հաողմակոծ…»-գրել է 1909թ., հուլիսի 25, Ղազարապատ: Տպագրվել է առաջին անգամ ինքնագրից: «Հերոսը»-գրել է 1912թ: Տպագրվել է առաջին ու վերջին անգամ «Եփրեմ» ժողովածուում, Թեհրան, տպարան «Մոդերն», 1964թ.: «Սիմոն Զավարյանի նվիրական հիշատակին»-գրել է 1913թ., Ժնևում: Տպագրվել է առաջին անգամ` «Բաքվի ձյան»(օրաթերթ), 1913թ., նոյեմբերի 28: Այնուհետև երկար տարիներ չի տպագրվել: Խորհրդային շրջանում առաջին անգամ տպագրությունը` «Գրական թերթ», 1989թ., հոկտեմբերի 13, «Հայ ազատամարտի հերոսնեերի իսահակյանակյան ներբողները» ընդհանուր խորագրի տակ: «Գողթան քնարը, որ ազատության…»-գրել է 1900թ.: Առաջին անգամ տպագրվել է` «Դրոշակ», Ժնև, 1901թ., «Գողթան քնարը, որ ազատության…» վերնագրով, «Հայ-գուսան» ստորագրությամբ:
 * [[image:http://www.armenianhouse.org/isahakyan/isahakyan.jpg width="227" height="267" caption="Ավետիք Իսահակյան"]] ||

1897թ․- բանտից դուր գալուց հետո տպագրել է «Երգեր և վերքեր» բանաստեղծությունների իր առաջին գիրքը, սակայն շուտով կրկին ձերբակալվել է և որպես ցարական միապետության դեմ պայքարող «Ընդհատակյա հեղափոխական կազմակերպոււթյունների» անդամ աքսորվել Օդեսա: 1897թ․- մեկնել է արտասահման, Ցյուրիխի համալսարանում ունկդրել գրականության և փիլիսոփայության պատմություն:

1902թ․- վերադարձել է հայրենիք, ապա հաստատվել Թիֆլիսում: 1899-1906թթ․- ստեղծել է «Հայդուկի երգեր» բանաստեղծությունների շարքը, որը դարձավ հայ ֆիդայական պայքարի անդրանիկ արտահայտությունը հայ դասական պոեզիայի մեջ: 1908թ․- դեկտեմբերին, ի թիվս 158 հայ առաջադեմ մտավորականների, Իսահակյանը ձերբակալվել է «դաշնակցության գործով» և կես տարի Թիֆլիսի Մետեխի բանտում մնալուց հետո (ինչպես և [|Հ. Թումանյանը]), խոշոր գրավականով ազատվել կալանքից: Կովկասում մնալը այլևս անհնար էր, և 1911թ․- Ավետիք Իսահակյանը տարագվել է։ 1926թ․- Իսահակյանը այցելեց Խորհրդային Հայաստանը։ Այստեղ նա հրատարակեց նոր բանաստեղծությունների հավաքածու եւ մի շարք պատմվածքներ։ 1928թ․-հրատարկվեց «Համբերության չիբուխը» 1930թ․-վերադարձավ արտասահման եւ ապրեց այնտեղ մինչ 1936թ՝ հանդես գալով որպես Խորհրդային Միության կողմնակից։ 1936թ․- բանաստեղծը վերջնականապես վերադարձավ հայրենիք։ 1946թ․- ստացել է ԽՍՀՄ Պետական Մրցանակ 1946–57թթ․- Հայաստանի գրողների միության նախագահ էր։ 1957թ․- Ավետիք Իսահակյանը մահացել է հոկտեմբերի 17-ին՝ Երեւանում։